أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

155

قانون ( فارسى )

اگر تب يك اندر چهار سببش مادهء خلط صفرايى سوخته باشد ، اين نشانيها را دارد : 1 - نبض سريع‌تر از ساير حالات تب يك اندر چهار - كه از صفرا نباشد - مىزند . 2 - نوبت تب با نوعى لرزش و چندش شروع مىكند . 3 - احساس سرما گوشت بدن را در بر مىگيرد . 4 - بيمار بسيار تشنه مىشود . 5 - بيمار در نوبت تب عرق زياد مىكند . 6 - در حالت نوبت تبى كه از مادهء صفرايى باشد ، بيمار خشمگين است و احساس التهاب و تشنگى بر او چيره مىشود . 7 - مىتوانى از سيما و رنگ رخسار و عمر بيمار و فصل سال نشانيهايى كسب كنى . 8 - آيا بيمار سابقا به تبهاى صفرايى مبتلا شده است ؟ در حالت تب يك اندر چهار نبض بيمار به سفتى و سختى متمايل است ؛ كه سببش خشك‌مزاجى خلط است . نبض با حالت تا اندازه‌اى سفتى كه دارد به سوى پايين و درون كشيده مىشود و تو گويى نبض پيرمردان است . تا خلط بيمارى به حركت درنيامده است ، نبض بر مرام و درست و منظم است ؛ امّا بعد از آنكه خلط به حركت درآمد ، تفاوت بسيار بيش از حد در نبض رخ مىدهد . سبب اين اختلاف آشكار و زياديى غلظت و پرمايگى بسيار خلط است . و وقتى كه نوبت تب سر آمده و هنوز نوبت ديگر شروع نشده است ، تفاوت نبض همچنان باقى است - كه اين تفاوت نبض دليل قاطع بر تب يك اندر چهار است . بسيار رخ مىدهد كه نبض در حالت باز و گسترش متفاوت است و در حالت ترنجيدن و بسته شدن بسيار سريع مىزند ؛ بر خلاف حالتى كه نبض در تب يك در ميان دارد . نبض در تب يك اندر چهار از حيث كوچكى و پياپى زدن خوب‌تر از نبض تب‌دار مبتلا به تب ناشى از بلغم است ، و ليكن در كند زدن نبض اين دو حالت برابرند . در سرآغاز نوبت تب يك اندر چهار ، كند زدن و تفاوت و اختلاف نبض بيشتر از حالتى است كه در ساير تبهاى ديگر مشاهده مىشود . كه بعد از آن به تدريج درشت و پياپى و به سرعت مىزند . در تب يك اندر چهار - كه مادهء به وجودآورندهء تب خلط سردمزاج و غليظ است - تا خلط به حالت پختگى نرسيده باشد ، ادرار بيمار بر يك روال است و در دفعات مختلف دفع ادرار تفاوتى ندارند . تنها در مرحلهء سوم ، يعنى وقتى كه حرارت به اوج رسيده و متوقف شده است ، مقدارى فرق مىكند . اما از آنجا كه مادهء سودايى سوخته و سبب تب ، حاصل چندين خلط است ، چگونگى و رنگ ادرار در اين شرايط فرقهايى باهم دارند . نشانى از آنكه خلط سبب تب يك اندر چهار رسيده و پخته شده است ، سبكبارى و نرمى حالت لرزش و تكان بيمار است .